Giảng dạy và nghiên cứu khoa học (NCKH) là hai nhiệm vụ trọng tâm, chủ yếu của mỗi giảng viên ở các học viện, nhà trường quân đội. Cùng với hoạt động giảng dạy, NCKH là thước đo năng lực chuyên môn của giảng viên. NCKH xã hội và nhân văn có vai trò quan trọng, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo; trực tiếp cung cấp tri thức khoa học, cơ sở lý luận để xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học cách mạng, bồi dưỡng rèn luyện đạo đức cách mạng, niềm tin và bản lĩnh chính trị cho cán bộ, giảng viên, học viên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của Nhà trường, Binh chủng và Quân đội trong tình hình mới.
Nhận thức sâu sắc vai trò của nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, những năm qua Trường sĩ quan Tăng thiết giáp đã luôn quan tâm lãnh lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện có hiệu quả hoạt động NCKH. Đội ngũ cán bộ, giảng viên trong những năm gần đây đã có nhiều thành tích trong NCKH xã hội nhân văn, thực hiện nghiên cứu nhiều đề tài cấp ngành, cấp Nhà trường, ứng dụng kết quả nghiên cứu vào công tác giáo dục và đào tạo có hiệu quả.
Giảng viên khoa học xã hội nhân văn nhận thức sâu sắc về nhiệm vụ phát triển năng lực NCKH; trình độ tri thức, khả năng tư duy, tính sáng tạo ngày càng được nâng lên. Thực tế trên đã góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo của Nhà trường, giúp cho học viên nắm vững lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng trong tình hình mới. Bên cạnh những thành quả đạt được trong nhiệm vụ NCKH, đội ngũ cán bộ, giảng viên của Nhà trường còn bộc lộ không ít những hạn chế về năng lực NCKH khoa học xã hội nhân văn. Chất lượng các đề tài chưa mang tính thiết thực và chuyên sâu. Hàm lượng khoa học trong mỗi đề tài còn thấp và giá trị vận dụng vào hoạt động thực tiễn hiệu quả chưa cao. Một số giảng viên nhận thức chưa đầy đủ về nhiệm vụ NCKH và phát triển năng lực NCKH. Đòi hỏi các cấp, các ngành phải luôn quan tâm bồi dưỡng, nâng cao năng lực NCKH xã hội và nhân văn cho đội ngũ cán bộ, giảng viên đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của Nhà trương trong tình hình mới.
Để hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực NCKH xã hội và nhân văn cho đội ngũ cán bộ, giảng viên đạt được chất lượng, hiệu quả, cần thực hiện tốt một số nội dung giải pháp chủ yếu sau đây:
Một là, tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của NCKH xã hội và nhân văn cho đội ngũ cán bộ, giảng viên
Nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn của đội ngũ cán bộ, giảng viên là quá trình lao động công phu, nghiêm túc mang tính tích cực, chủ động, sáng tạo, đòi hỏi phải tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức, vai trò, tầm quan trọng của hoạt động NCKH, bởi giảng dạy và NCKH là hai nhiệm vụ chính của cán bộ, giảng viên. Hoạt động này có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của Nhà trường, thông qua đó mỗi cán bộ, giảng viên không những tiếp thu được thông tin mới mà còn được tiếp cận với những phương pháp, tư duy mới để chủ động sáng tạo và đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, kết hợp với hoạt động nghiên cứu là một quá trình tự học hỏi, rèn luyện kỹ năng nghiên cứu. Vì vậy, đội ngũ cán bộ, giảng viên phải nâng cao nhận thức, tích cực tham gia NCKH để mở rộng, đào sâu củng cố kiến thức chuyên môn từ đó xây dựng cho đội ngũ cán bộ, giảng viên động lực, tâm huyết hơn và không ngừng nâng cao trình độ lý luận, năng lực chuyên ngành và phương pháp sư phạm để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.
Để thực hiện tốt vấn đề này, đòi hỏi cấp ủy, chi bộ cần xác định đúng chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo tăng cường các hoạt động giáo dục cho đội ngũ cán bộ, giảng viên về quan điểm, chủ trương phát triển khoa học và công nghệ trong điều kiện hội nhập quốc tế, cùng các văn bản, hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo về hoạt động khoa học và công nghệ trong các cơ sở giáo dục đại học và quy chế, quy định,... và hoạt động NCKH của Nhà trường, từ đó nâng cao nhận thức, trách nhiệm, hình thành nhu cầu NCKH đúng đắn cho đội ngũ cán bộ, giảng viên và phải được tiến hành thường xuyên nhằm tạo dựng cho họ cảm xúc hưng phấn, say mê, hứng thú trong hoạt động NCKH. Chính quá trình tích cực, chủ động của đội ngũ cán bộ, giảng viên tham gia các hoạt động NCKH cũng là quá trình cán bộ, giảng viên từng bước hoàn thiện phương pháp, tác phong và năng lực NCKH của mình. Vì vậy, đội ngũ cán bộ, giảng viên cần tận dụng thời gian, nghiên cứu kỹ kế hoạch, nắm chắc đặc điểm, yêu cầu, nội dung, quy trình, hình thức, phương pháp, kỹ năng NCKH để xác định rõ trách nhiệm của mình trong tham gia các hình thức NCKH; giải quyết hài hoà giữa nhiệm vụ nghiên cứu và nhiệm vụ giảng dạy để tận dụng thời gian, công sức cho hoạt động NCKH xã hội và nhân văn.
Hai là, phát huy vai trò trách nhiệm của cán bộ, chuyên gia đầu ngành trong bồi dưỡng nâng cao năng lực NCKH xã hội và nhân văn cho cán bộ, giảng viên.
Ở Trường SQTTG, các chuyên gia trong lĩnh vực NCKH xã hội và nhân văn công tác ở các vị trí như lãnh đạo, chỉ huy Nhà trường, các cơ quan chuyên môn và ở các khoa giáo viên. Đội ngũ này làm nhiệm vụ lãnh đạo, chỉ đạo, nghiên cứu và giảng dạy, gắn bó mật thiết với công tác NCKH của Nhà trường. Do vậy, họ có vai trò hết sức to lớn trong việc bồi dưỡng kỹ năng NCKH cho giảng viên. Đây là những chuyên gia am hiểu chuyên sâu lĩnh vực này, họ có trình độ, kinh nghiệm, kỹ năng trong nghiên cứu khoa học. Vì thế, thiếu sự tham gia của các chuyên gia thì công việc bồi dưỡng kỹ năng NCKH cho giảng viên sẽ không thể đạt kết quả cao.
Chất lượng, hiệu quả hoạt động nâng cao năng lực NCKH cho giảng viên phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp thống nhất, chặt chẽ của các tổ chức, các lực lượng tham gia giảng dạy và NCKH trong đó có vai trò to lớn của các chuyên gia trong tất cá các khâu, các bước của quá trình bồi dưỡng. Hoạt động bồi dưỡng chỉ đạt kết quả khi các chuyên gia đầu ngành trong Nhà trường có sự thống nhất cả về nhận thức và hành động. Mặt khác, thực tiễn đã chứng minh khi nào mà các chuyên gia đầu ngành trong toàn trường phát huy tối đa vai trò trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng năng lực NCKH cho giảng viên thì kết quả của hoạt động này sẽ tốt hơn và ngược lại.
Tập trung bồi dưỡng tính tích cực, độc lập, sáng tạo trong phát hiện, lựa chọn, tiếp cận các vấn đề khoa học, dám đi vào giải quyết những vấn đề khó, mới, phức tạp, không sợ thất bại, kiên trì vượt qua những thử thách trên con đường khoa học cho đội ngũ cán bộ, giảng viên. Bồi dưỡng thế giới quan, phương pháp luận khoa học, khả năng quan sát, phân tích tình hình thực tiễn, phân tích đối tượng nghiên cứu, giúp cho giảng viên nâng cao trình độ tư duy khoa học, khả năng nhạy bén, sắc sảo trong lựa chọn đối tượng, phạm vi, khách thể nghiên cứu, đảm bảo cho những vấn đề được lựa chọn nghiên cứu thực sự thiết thực, phục vụ cho nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của Nhà trường. Bồi dưỡng hệ thống kỹ năng lựa chọn vấn đề nghiên cứu; thiết kế công trình nghiên cứu; kỹ năng thu thập, tra cứu thông tin; phân tích, xử lý số liệu; kỹ năng phê phán, lập luận; kỹ năng tiếp cận, ứng dụng, làm chủ công nghệ; kỹ năng viết bài báo (báo cáo) khoa học và cách trình bày, báo cáo khoa học trong các hội nghị khoa học;... Cùng với bồi dưỡng kỹ năng NCKH cơ bản, cần coi trọng truyền thụ kinh nghiệm đúc kết trong thực tiễn nghiên cứu các công trình, đề tài các cấp. Rèn luyện cho đội ngũ giảng viên niềm đam mê khoa học, có tác phong nghiên cứu độc lập, làm việc khoa học, cụ thể, tỉ mỉ, khắc phục tác phong đơn giản, qua loa đại khái trong nghiên cứu, từng bước giúp đội ngũ giảng viên nhanh chóng tiếp cận, triển khai thực hiện nhiệm vụ NCKH một cách thuận lợi, đạt hiệu quả cao, hạn chế được những vấp váp, vướng mắc, sai sót trong quá trình thực hiện.
Ba là, phát huy tính tích cực, chủ động,sáng tạo của cán bộ, giảng viên trong hoạt động NCKH xã hội và nhân văn
Bản chất của hoạt động nghiên cứu tự thân nó đã mang tính sáng tạo, và đòi hỏi người nghiên cứu phải có tư duy sáng tạo, thể hiện tính sáng tạo chính là những cái mới trong mỗi sản phẩm nghiên cứu. Hoạt động NCKH nhất là khoa học xã hội và nhân văn không cho phép các chủ thể lười tư duy, lười tìm tòi sáng tạo mà đòi hỏi phải có thái độ làm việc nghiêm túc, có tư duy khoa học, trung thực, cầu thị, khiêm tốn, thực sự say mê, yêu nghề. Phẩm chất của người hoạt động nghiên cứu khoa học nói chung không tự nhiên mà có, muốn có được các phẩm chất của nhà khoa học, mỗi cá nhân phải trải qua một quá trình rèn luyện công phu. Vì vậy, đòi hỏi cán bộ, giảng viên, những chủ thể trực tiếp tham gia hoạt động nghiên cứu phải rèn luyện tư duy sáng tạo trong hoạt động NCKH xã hội và nhân văn.
Để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của đội cán bộ. giảng viên, trong quá trình tham gia NCKH xã hội và nhân văn. Đòi hỏi lãnh đạo chỉ huy các cơ quan, đơn vị khoa giáo viên, nhất là chỉ huy các cấp ở các khoa giáo viên phải gương mẫu đi đầu trong NCKH, phải là điểm sáng về lòng say mê nghiên cứu, là tấm gương trực tiếp tác động vào đội ngũ giảng viên. Bên cạnh đó lãnh đạo chỉ huy các cấp tăng cường giáo dục, quán triệt về nhiệm vụ NCKH xã hội nhân văn, xác định trách nhiệm của người đảng viên đối với việc thực hiện Nghị quyết lãnh đạo của tổ chức Đảng, nhiệm vụ chính trị của người cán bộ, giảng viên đối với nhiệm vụ NCKH xã hội và nhân văn; đồng thời gắn với hoạt động thi đua để thúc đẩy phong trào NCKH xã hội và nhân văn, kịp thời động viên, khen thưởng các tập thế, cá nhân có thành tích trong hoạt động nghiên cứu; công bố những kết quả nghiên cứu của các tập thể cá nhân. Hoạt động NCKH là một quá trình lao động trí tuệ đi tìm cái mới, cái tiến bộ, cho nên mỗi khi một sản phẩm khoa học hoàn thành được đánh giá là có chất lượng, đưa vào hoạt động thực tiễn có hiệu quả, sẽ đem lại cho người nghiên cứu niềm vui về thành quả lao động của mình, tự tin vào khả năng nghiên cứu khoa học của bản thân; từ đó tạo ra động cơ tích cực, tăng thêm sự say mê, tích cực, chủ động, sáng tạo trong hoạt động nghiên cứu, điều đó tất yếu sẽ góp phần nâng cao năng lực NCKH học xã hội và nhân văn cho chính đội ngũ cán bộ, giảng viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, chức trách của mình.
Bốn là, thường xuyên quan tâm, khuyến khích, tạo môi trường thuận lợi cho đội ngũ cán bộ, giảng viên phát huy tài năng, trí tuệ sáng tạo trong các hoạt động nghiên cứu khoa học
Trên thực tế hiện nay, đội ngũ cán bộ, giảng viên khi tham gia các hoạt động này còn gặp nhiều khó khăn về môi trường nghiên cứu, điều kiện, chế độ đãi ngộ để có thể chuyên tâm vào việc NCKH; số cán bộ, giảng viên được giao chủ trì những công trình khoa học vẫn còn quá ít ỏi. Do đó, đội ngũ cán bộ, giảng viên rất cần một môi trường nghiên cứu thuận lợi để sáng tạo, nuôi dưỡng ước mơ, đam mê, khát vọng lớn lao của cán bộ, giảng viên. Nghị quyết Đại hội XII đã nhấn mạnh: “Tạo môi trường thuận lợi, điều kiện vật chất để cán bộ khoa học và công nghệ phát triển bằng tài năng và hưởng lợi ích xứng đáng với giá trị lao động sáng tạo của mình”. Theo đó, để đội ngũ cán bộ, giảng viên có môi trường nghiên cứu tốt nhất, Nhà trường cần tiếp tục quan tâm xây dựng tiềm lực khoa học trong đội ngũ cán bộ, giảng viên, đây là yếu tố quan trọng để bồi dưỡng nâng cao năng lực NCKH cho đội ngũ này. Trong đó, tiếp tục tạo điều kiện làm việc, trang thiết bị nghiên cứu; có thể tiếp cận với mọi nguồn thông tin tư liệu quan trọng từ hệ thống các thư viện điện tử, trung tâm nghiên cứu, thư viện, cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu. Tạo điều kiện cho cán bộ, giảng viên về mặt thời gian và kinh phí cùng với các chính sách khuyến khích NCKH và triển khai nghiên cứu, công bố kết quả nghiên cứu, nhất là đối với công trình, bài báo khoa học được công bố trên các tạp chí có chỉ số ISSN hiện nay.
Đánh giá đúng, công bằng năng lực, khả năng và thành tích hoạt động NCKH, nhất là giá trị sáng tạo của cán bộ, giảng viên; biểu dương tôn vinh, khen thưởng kịp thời những thành tích, kết quả kết nghiên cứu của đội ngũ cán bộ, giảng viên đạt được bằng những danh hiệu vinh dự để động viên, khích lệ, đề cao sự sáng tạo, khuyến khích sự đam mê tìm tòi cái mới trong quá trình nghiên cứu. Thường xuyên tạo điều kiện cho đội ngũ cán bộ, giảng viên được tham gia nhiều hình thức NCKH, nhất là hội nghị khoa học, trao đổi kinh nghiệm của các nhà trường để có cơ hội nghiên cứu tốt nhất giúp phát triển năng lực NCKH, tư duy sáng tạo, tích lũy tri thức, kinh nghiệm trong nghiên cứu, công tác chuyên môn và định hướng tích cực cho cán bộ, giảng viên rèn luyện, phấn đấu và cống hiến cho sự phát triển của Nhà trường trong giai đoạn mới./.
Thượng tá, ThS Trần Minh Khuyến/Chủ nhiệm bộ môn CNXHKH
